x
Δεν τον γνώριζα ώσπου πριν από καιρό , πολύ , άκουσα κάποια ραδιοφωνική του συνέντευξη και μου έκανε εντύπωση . Λίγα χρόνια νωρίτερα , είχα διαβάσει για ένα θεατρικό έργο , που παιζόταν στην Αθήνα , του ιδίου φυσικά , αλλά για διάφορους λόγους , δεν μπόρεσα να το παρακολουθήσω .
Στο μυαλό μου είχα την επιθυμία , να πάρω στα χέρια μου κάποιο από τα μεταφρασμένα του έργα κι αυτό έγινε δυνατό , μόλις πριν ένα μήνα μ' έναν πολύ περίεργο και "τυχερό" τρόπο . Η ανάγνωσή του , με κάνει να βάλλω στο πρόγραμμα και το επόμενό του .
Πρόκειται για τον Howard Zinn .
Δεν θα καταθέσω το βιογραφικό του , ούτε στοιχεία από την δουλειά του ή τις δράσεις του . Είναι κάτι εύκολο για όσους ενδιαφέρονται . Αυτό που θα κάνω , είναι να σας παραθέσω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του "Από την ιστορία στην πράξη - η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας" , το όποίο δεν είναι τίποτα άλλο από μια ομιλία του στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας τον Μάη που μας πέρασε . Στο τέλος του βιβλίου αυτού , υπάρχουν και δύο συνεντεύξεις που παραχώρησε , μία στον Κ. Παπαιωάννου και μία στην Σ. Τριανταφύλλου .
Κλείνοντας την συνέντευξή του στην τελευταία κι αφού την ευχαρίστησε , είπε :
"Na είστε καλά . Κλείνοντας θα ήθελα να παραθέσω τα λόγια που ζήτησα από το γιο μου να διαβάσει στην κηδεία της Ροζ."
Ο Howard Zinn , προχθές σε ηλικία 87 ετών έφυγε από την ζωή .
Πολλά από αυτά που διάβασα , από όσα είπε στην διάλεξή του , έμειναν για να τα εξερευνήσω περισσότερο , αυτό που ακολουθεί όμως , δεν θα το ψάξω παραπάνω , απλά ΤΟ ΚΡΑΤΑΩ !
Σας ευχαριστώ που ήρθατε εδώ μαζί μου για να τιμήσουμε τη Ροζ , μαζί με την Μάιλα και τον Τζόνι , και τα παιδιά τους Ουίλ , Νόσον και Σερίνα , μαζί με τον Τζέφ και την Κριστάλ και τα παιδιά τους Τζόρτζια και Νόα , μαζί με όλους τους φίλους .
Η θλίψη μου είναι απερίγραπτη , αλλά θυμίζω συνεχώς στον εαυτό μου πόσο τυχερός είμαι που έζησα 63 χρόνια παντρεμένος με μια γυναίκα που η ομορφιά της στο σώμα και στην ψυχή με γέμιζε πάντα με δέος . Η αγάπη που είχαμε ο ένας για τον άλλον , η φιλία μας , το πάθος μας , δεν μειώθηκαν όλα αυτά τα χρόνια .
Από την αρχή νοιώσαμε έλξη ο ένας για τον άλλον , από κάποια βαθιά πνευματική συνδεση και από τα κοινά μας αισθήματα για τους καταπιεσμένους ανθρώπους παντού . Και οι δυό επιθυμούσαμε έναν καλύτερο κόσμο .
Η Ροζ ήταν πιο ολοκληρωμένος άνθρωπος από μένα . Δεν της άρεσε απλώς η μουσική , έπαιζε μουσική . Δεν εκτιμούσε απλώς την τέχνη , έγινε ζωγράφος . Αγαπούσε τα λουλούδια και τα φύτευε . Αγαπούσε το θέατρο και έπαιξε θέατρο . Αγαπούσε τη θάλασσα και κολυμπούσε στα πιο κρύα νερά . Πριν από λίγες βδομάδες βρισκόμουν στο Ουελφλιτ και το νερό παραήταν κρύο για μένα , αλλά μπήκα λέγοντας στον εαυτό μου :"Το κάνω για τη Ροζ".
Αγαπούσε τη λογοτεχνία και διάβαζε συνεχώς . Δίπλα στο κρεβάτι της τον τελευταίο καιρό υπήρχε ένα βιβλίο με ιστορίες του Αιζακ Μπέιμπελ . Είχα απόλυτη πίστη στη λογοτεχνική της ευαισθησία , οπότε ήταν η μόνη που διάβαζε τα γραπτά μου πριν τα παραδώσω στον εκδότη . Αν με άκουγε τώρα να μιλάω , σίγουρα θα μου πρότεινε να συντομεύσω το κείμενο .
Αγαπούσε τους ανθρώπους κι εκείνοι την αγαπούσαν στην στιγμή . Ο Εντι Βέντερ μίλησε σε μιά συνάδελφό του στο Σιάτλ για το θάνατο της Ροζ κι εκείνη έγραψε :" Οταν την γνώρισα , σκέφτηκα ότι αν μπορούσα να είμαι οποιαδήποτε , θα ήθελα να είμαι εκείνη ".
Οταν πήγαμε στο Νότο , στο Κολέγιο Σπέλμαν , οι νεαρές Αφροαμερικανίδες ένιωσαν αμέσως να δένονται μαζί της , κι εκείνη το ίδιο .
Κι όσο προβληματισμένη και να ήταν με την κατάσταση του πλανήτη , ήταν πηγαία χαρούμενη . Στα εκατοντάδες γράμματα που έχω λάβει από την ημέρα του θανάτου της , ο κόσμος τη θυμάται φωτεινή , χαμογελαστή , ευχάριστη . Θρηνούσε για τους ανθρώπους που είχαν προβλήματα , αλλά αγαπούσε πολύ το γέλιο .
Αγαπούσε τα παιδιά της και τα εγγόνια της και τα παιδιά και τα εγγόνια των άλλων ανθρώπων .
Η Ροζ ήταν ο πιο αλτρουιστής άνθρωπος που γνώρισα ποτέ . Εχω μια φωτογραφία από μια διαδήλωση κατά του πολέμου , που δείχνει την αστυνομία να χώνει έναν άνθρωπο σ' ένα περιπολικό , αλλά φαίνεται μόνο η πλάτη του . Η Ροζ , που ήταν εκεί , γέρνει προς το μέρος του σαν να ήθελε να κάνει κάτι , με την αγωνία ζωγραφισμένη στο πρόσωπό της . Ο άντρας αυτός θα μπορούσε να είμαι εγώ , αλλά δεν ήμουν . Δεν ήταν γνωστός της Ροζ , αλλά αυτό δεν έχει καμιά σημασία .
Πριν από δύο χρόνια τραυματίστηκε σοβαρά ανεβαίνοντας μια κυλιόμενη σκάλα , επειδή όταν άκουσε πίσω της μια κραυγή γύρισε ενστικτωδώς να βοηθήσει κι έπεσε .
Αφού έγινε η διάγνωση , πέρυσι τον Ιούλιο , αποφάσισε αμέσως , με σταθερότητα , ότι δεν θα έκανε ούτε εγχείρηση ούτε χημειοθεραπεία , ότι θα ζούσε τον καιρό που της έμενε όσο πιο ειρηνικά και χαρούμενα μπορούσε . Περάσαμε τον Αύγουστο κι ένα μέρος του Σεπτεμβρίου στο Ουέλφλιτ όπου κολυμπούσε κάθε μέρα , διάβαζε , άκουγε μουσική και βλέπαμε μαζί τα παιχνίδια των Ρεντ Σοξ . Αργότερα είπε πως ήταν το πιο ευτυχισμένο καλοκαίρι της ζωής της . Σταμάτησα να ταξιδεύω και τους επόμενους έξι μήνες τους περάσαμε μαζί σε μια υπέροχη ηρεμία .
Στο τέλος , ξαπλωμένη στο κρεβάτι , ανησυχούσε για μένα . Θα είχα φαγητό να τρώω ; Θα μπορούσα να προσέχω τον εαυτό μου ;
Μια φορά πέρασε μια νύχτα στη φυλακή , στην Ουάσιγκτον , επειδή διαμαρτυρόταν κατά του πολέμου στο Βιετναμ . Αλλά δεν ήταν τέτοιου είδους ακτιβίστρια . Η συνεισφορά της στον κόσμο ξεπερνούσε την πολιτική : ήταν η αγάπη της για τους ανθρώπους και η καλωσύνη της που άλλαζαν τα πράγματα γύρω της .
Εγραψα στη φίλη μας Αλις Γουόκερ για τη Ροζ και της είπα :" Είσαι στην Καλιφόρνια , δεν χρειάζεται να έρθεις στην κηδεία ". Εκείνη μου έγραψε :" Θα έρθω . Το ξέρεις ότι αγαπώ κι εσένα και τη Ροζ με όλη μου την καρδιά . Δεν βλέπω την ώρα να σε κρατήσω στην αγκαλιά μου και να σου θυμίσω ότι δεν έφυγε . Τη νοιώθω και βλέπω πάντα το υπέροχο φωτεινό της πρόσωπο και το καλοσυνάτο χαμόγελό της . Το χαμόγελο της Ροζ έκανε τα φυτά να μεγαλώνουν ".
Τα λόγια της Αλις με ανακούφισαν . Ναι , το πνεύμα της Ροζ είναι ακόμα εδώ . Το δώρο της σ' εμάς : το θάρρος , η καλοσύνη , μια αίσθηση του πως θα μπορούσαν να είναι οι άνθρωποι σ' έναν καλύτερο κόσμο .
Μου είναι δύσκολο να γράψω κάτι περισσότερο ...
και τι θα μπορούσα άλλωστε .
Σαν ύστατο φόρο τιμής και για τους δύο , προσθέτω την ελληνική βιβλιογραφία του Howard Zinn :
- Από την ιστορία στην πράξη : Η δράση των πολιτών ως προυπόθεση της δημοκρατίας , (Αθήνα: Αιώρα 2009) [το έχω κι όποιος φίλος θέλει να το διαβάσει ας επικοινωνήσει μαζί μου]
- Διακηρύξεις ανεξαρτησίας , (Αθήνα : Εξάρχεια 2009)
- Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών : Μια κοινωνική ιστορία της Αμερικής από την εποχή του Κολόμβου ως τις αρχές του 21ου αιώνα (Αθήνα : Αιώρα 2008)
- O Μάρξ στο Σόχο (Αθήνα : Αιώρα 2004)
- Τρομοκρατία και πόλεμος (Αθήνα : Scripta 2003)
Επίσης εδώ μπορείτε να ακούσετε την μία και μοναδική ραδιοφωνική του συνέντευξη .




